Έχεις νιώσει ποτέ πως, ενώ κάνεις πολλά μέσα στη μέρα σου, στο τέλος της δεν αισθάνεσαι πραγματικά παραγωγικός; Μπορεί να δουλεύεις πολλές ώρες, να τρέχεις από υποχρέωση σε υποχρέωση και όμως, όταν η μέρα τελειώνει, να μένεις με ένα αίσθημα κενού και κούρασης και όχι με την ικανοποίηση του «πόσα κατάφερα σήμερα».
Κι όμως, άλλες φορές μπορεί να έχεις νιώσει πιο παραγωγικός από ποτέ σε μια μέρα που αφιέρωσες απλώς μία ώρα σε κάτι δικό σου. Σε ένα project που σε εκφράζει, σε ένα «θέλω» που πήγε ένα βήμα μπροστά. Ίσως έκανες την αρχή για κάτι που ήθελες καιρό να δημιουργήσεις, ίσως γυμνάστηκες, ίσως συνδέθηκες ουσιαστικά με τους ανθρώπους σου. Ακόμα κι αν αυτή η ώρα ήταν το μόνο «παραγωγικό» κομμάτι της ημέρας, στο τέλος ένιωθες τη μέρα γεμάτη.
Γιατί συμβαίνει αυτό το παράδοξο; Αν η παραγωγικότητα μετριέται με τις ώρες που αφιερώνουμε κάπου, γιατί τόσο συχνά δεν τη νιώθουμε; Μήπως τελικά δεν έχει να κάνει με τις ώρες;
Ο χρόνος στο μυαλό μας
Ο χρόνος, όπως τον αντιλαμβανόμαστε σήμερα, δεν υπήρχε πάντα με τη μορφή που τον ξέρουμε. Στην αρχή, ο χρόνος ήταν απλώς παρατήρηση. Η εναλλαγή του φωτός και του σκοταδιού, όπως και η αλλαγή των εποχών.
Με την εξέλιξη των κοινωνιών, ο άνθρωπος άρχισε να τον μετρά, να τον χωρίζει, να τον οργανώνει. Έτσι ξεκίνησε η παραγωγή ρολογιών και ημερολογίων, ώστε να εξυπηρετούν πρακτικές ανάγκες όπως τη συνύπαρξη, τον συντονισμό, την παραγωγή.
Κάπου εκεί όμως, με την εξέλιξη της κοινωνίας, ο χρόνος από εργαλείο συντονισμού μετατράπηκε σε επιτακτικό πλαίσιο. Από κάτι ουδέτερο έγινε μοχλός εσωτερικής πίεσης. Έτσι άρχισε σταδιακά η ψευδαίσθηση ότι ο χρόνος μας κυνηγά, ότι πρέπει διαρκώς να προλάβουμε, να χωρέσουμε, να διεκπεραιώσουμε όλο και περισσότερα μέσα στη μέρα και στη ζωή μας. Και κάπως έτσι σταμάτησε να μας απασχολεί το ερώτημα του νοήματος όσων κάνουμε. Δεν υπάρχει «χρόνος για σκέψη», γιατί θεωρούμε πως αν σταματήσουμε να σκεφτούμε, χάνουμε τον χρόνο της δράσης.
Πότε ήταν η τελευταία φορά που τελείωσες τη μέρα και ένιωσες «ήταν αρκετό»;
Το ψεύτικο επείγον: Γιατί η διαχείριση χρόνου δεν είναι μόνο ώρες και λίστες
Στη σύγχρονη εποχή ζούμε μέσα σε μια διαρκή αίσθηση επείγοντος. Προθεσμίες, ειδοποιήσεις, στόχοι, λίστες και υπενθυμίσεις. Σαν όλα να πρέπει να γίνουν τώρα και αν όχι τώρα, τότε «καθυστερούμε». Αυτό το αίσθημα όμως δεν είναι φυσικό. Δεν προκύπτει από τον ίδιο τον χρόνο, αλλά από τον τρόπο που έχουμε μάθει να τον οργανώνουμε.
Η δημιουργία των deadlines ήταν αρχικά για να εξυπηρετεί τη συλλογική οργάνωση στην εργασία, ώστε να υπάρχει συντονισμός και παραγωγή. Με τον καιρό όμως, πέρασε από το εξωτερικό πλαίσιο στο εσωτερικό μας τοπίο. Έτσι, το «πρέπει να γίνει μέχρι τότε» μετατράπηκε σε «κάτι δεν πάει καλά αν δεν το έχω κάνει ακόμα».
Το ψεύτικο επείγον μάς κρατά σε συνεχή εγρήγορση. Μας δίνει την αίσθηση ότι αν σταματήσουμε, θα χάσουμε κάτι. Ότι αν χαλαρώσουμε, μένουμε πίσω. Ότι αν δεν είμαστε διαρκώς απασχολημένοι, δεν είμαστε αρκετοί.
Ποιον εξυπηρετεί αυτό;
Σίγουρα όχι την εσωτερική μας ηρεμία. Ούτε τη δημιουργικότητα, ούτε τη βαθιά συγκέντρωση.
Εξυπηρετεί κυρίως ρυθμούς και δομές που έχουν τη βάση τους στη συνεχή απόδοση, όχι στην ουσιαστική παρουσία. Όταν όλα μοιάζουν επείγοντα, τίποτα δεν είναι πραγματικά σημαντικό. Και όταν ζούμε συνεχώς στο «πρέπει», χάνουμε την επαφή με το «θέλω».
Η αίσθηση του χρόνου: Γιατί δεν προλαβαίνεις μέσα στη μέρα;
Αν τον δούμε αντικειμενικά, ο χρόνος κυλά με σταθερό ρυθμό. Ένα λεπτό είναι πάντα ένα λεπτό. Μια ώρα είναι πάντα εξήντα λεπτά. Κι όμως, η εμπειρία μας λέει κάτι εντελώς διαφορετικό. Ο τρόπος που βιώνουμε τον χρόνο δεν έχει να κάνει μόνο με τα ρολόγια, αλλά με το μυαλό και την προσοχή μας.
Όταν κάνουμε κάτι που μας ευχαριστεί, που μας απορροφά ή μας γεμίζει, ο χρόνος μοιάζει να περνά γρήγορα. Στο τέλος της ημέρας νιώθουμε πως «δεν προλάβαμε», όχι επειδή δεν είχαμε χρόνο, αλλά επειδή θα θέλαμε να έχουμε ζήσει ακόμα περισσότερο αυτό που κάναμε. Αντίθετα, όταν είμαστε σε καταστάσεις που μας βαραίνουν, μας αγχώνουν ή μας κουράζουν ψυχικά, ο χρόνος μοιάζει να σέρνεται. Κάθε λεπτό το νιώθουμε, σχεδόν βαρύ. Αν θες να δεις πιο βαθιά γιατί συμβαίνει αυτό, μπορείς να διαβάσεις και αυτό το άρθρο.
Αυτό δείχνει κάτι σημαντικό. Δεν είναι ο χρόνος που αλλάζει, αλλά η σχέση μας μαζί του. Ο χρόνος στο μυαλό μας παρουσιάζει διαστολή και συστολή ανάλογα με το πώς νιώθουμε και το πού είναι η προσοχή μας.
Προτεραιότητες χωρίς ενοχή
Με βάση τα παραπάνω, καταλαβαίνουμε πως η αλλαγή δεν μπορεί να ξεκινά από μια «καλύτερη διαχείριση χρόνου», αλλά από μια βαθύτερη κατανόηση του εαυτού μας. Το πρώτο βήμα είναι η αποδοχή του ότι δεν μπορούμε να τα κάνουμε όλα και ότι αυτό δεν είναι αποτυχία. Είναι ανθρώπινο.
Προτεραιότητες χωρίς ενοχή σημαίνει να επιλέγεις συνειδητά τι δεν θα κάνεις σήμερα. Να αναγνωρίζεις τα όριά σου χωρίς να τα κρίνεις. Να δίνεις αξία στην ξεκούραση και όχι μόνο στη δράση. Όταν ορίζουμε προτεραιότητες με βάση τις πραγματικές μας ανάγκες και όχι τις εξωτερικές πιέσεις, ο χρόνος παύει να είναι αντίπαλος. Είναι χώρος. Χώρος για λιγότερα πράγματα, αλλά πιο ουσιαστικά. Για παρουσία αντί για βιασύνη. Για επιλογές αντί για αυτόματο πιλότο.
Η πραγματική ερώτηση στο τέλος της ημέρας δεν πρέπει να είναι «Τα πρόλαβα όλα σήμερα;» Αλλά έκανα σήμερα πράγματα που ήθελα; Έκανα κάτι που θα με πάει ένα βήμα πιο κοντά στους στόχους μου; Πέρασα ποιοτικό χρόνο με τους ανθρώπους μου; Είχα χώρο για ξεκούραση ή δημιουργικότητα; Αν η απάντηση είναι ναι, τότε είχες πραγματικά μια παραγωγική και «μεγάλη» μέρα. Και ας μην έκανες όλα τα πράγματα της λίστας σου. Και ας μην τα πρόλαβες όλα.
Χώρος για κάτι που σου αρέσει
Πώς, λοιπόν, βγαίνουμε από τον αυτόματο πιλότο του επείγοντος; Και πώς χωράμε κάτι που θέλουμε και μας αρέσει σε ένα ήδη βαρύ πρόγραμμα;
Δεν χρειάζεται να αλλάξεις όλη σου τη ζωή. Ούτε να βρεις ελεύθερες ώρες που δεν υπάρχουν. Ακόμα και 10–15 λεπτά την ημέρα, αφιερωμένα σε κάτι που σου αρέσει χωρίς στόχο, χωρίς λόγο, χωρίς παραγωγικό αποτέλεσμα, μπορούν να αλλάξουν την εμπειρία ολόκληρης της ημέρας.
Όχι γιατί έκανες περισσότερα. Αλλά γιατί ήσουν παρών. Κι έτσι, σιγά σιγά, αρχίζει να υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα σε υποχρεώσεις και «θέλω». Μια ισορροπία που δεν σε εξαντλεί, αλλά σε στηρίζει.
Αν νιώθεις ότι οι μέρες περνούν γεμάτες αλλά όχι ουσιαστικές, ίσως αυτό που λείπει δεν είναι περισσότερος χρόνος, αλλά χώρος. Το ημερολόγιο My Day is a Jungle είναι ακριβώς αυτό. Μπορεί να σε βοηθά να ξεχωρίζεις τι πρέπει και τι θέλεις, να οργανώνεις την ημέρα σου χωρίς πίεση και να δίνεις λίγο χώρο σε όσα έχουν νόημα για εσένα. Όχι για να κάνεις περισσότερα ,αλλά για να είσαι πιο παρών σε αυτά που ήδη ζεις.
Συνοψίζοντας
Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι γιατί δεν προλαβαίνουμε μέσα στη μέρα. Ίσως είναι γιατί προσπαθούμε να χωρέσουμε σε αυτήν περισσότερα απ’ όσα αντέχουμε και περισσότερα απ’ όσα πραγματικά χρειαζόμαστε. Ο χρόνος δεν είναι ο εχθρός μας. Ο τρόπος που τον βιώνουμε είναι. Ίσως η διαχείριση χρόνου να μην αφορά το πώς χωράμε περισσότερα στη μέρα, αλλά το πώς δίνουμε χώρο σε όσα έχουν νόημα.
Όταν ζούμε μέσα στο συνεχές επείγον, η μέρα γεμίζει πράγματα αλλά αδειάζει από παρουσία. Κάνουμε πολλά, αλλά χωρίς πραγματική παρουσία. Και στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι ικανοποίηση, αλλά κόπωση. Η παραγωγικότητα δεν είναι μόνο ώρες και λίστες. Είναι και το νόημα. Με το αν υπήρξε χώρος για κάτι που σε αφορά. Για κάτι που σε φέρνει πιο κοντά στον εαυτό σου, στους ανθρώπους σου, σε αυτό που θέλεις να χτίσεις.
Ίσως μια «μεγάλη» μέρα δεν είναι αυτή που τα πρόλαβες όλα. Αλλά αυτή που ένιωσες παρών σε όσα έκανες. Και ίσως, τελικά, δεν χρειάζεται να προλάβουμε τη ζωή. Χρειάζεται απλώς να της αφήσουμε χώρο.
Περισσότερα τέτοια άρθρα θα βρεις εδώ!